Skip to main content

Wprowadzenie

Filtracja w hydraulice siłowej jest jednym z podstawowych procesów zabezpieczających układ przed przedwczesnym zużyciem i awariami. Pompy, zawory, siłowniki oraz pozostałe elementy hydrauliczne zwykle pracują pod bardzo wysokim ciśnieniem, a ich prawidłowe działanie zależy między innymi od jakości płynu hydraulicznego. Nawet niewielkie zanieczyszczenia mogą prowadzić do uszkodzeń powierzchni współpracujących elementów, zakleszczania zaworów co prowadzi do  spadku wydajności całego układu.

Co istotne, problem zanieczyszczeń nie dotyczy wyłącznie oleju, który przez długi czas pracował w maszynie. Również nowy olej hydrauliczny, dostarczony bezpośrednio od producenta, może zawierać cząstki stałe wymagające usunięcia przed napełnieniem instalacji. To dlatego prawidłowa filtracja obejmuje zarówno bieżące oczyszczanie płynu podczas pracy maszyny, jak i dodatkowe dofiltrowywanie układu. Warto również wiedzieć, kiedy filtracja jest wystarczająca, a w jakich sytuacjach konieczna staje się całkowita wymiana oleju hydraulicznego.

Czego dowiesz się z tego artykułu?

  • Na czym polega filtracja w hydraulice siłowej?
  • Jakie są rodzaje filtrów hydraulicznych i czym się różnią?
  • Dlaczego zanieczyszczenia płynu hydraulicznego mogą prowadzić do awarii?
  • Kiedy wystarczy filtracja oleju hydraulicznego?
  • W jakich sytuacjach konieczna jest wymiana oleju hydraulicznego?

Czym jest filtracja w hydraulice siłowej?

Filtracja w hydraulice siłowej to proces usuwania zanieczyszczeń z płynu hydraulicznego za pomocą odpowiednio dobranych filtrów. Jej podstawowym zadaniem jest zatrzymywanie cząstek stałych, które mogłyby przedostać się do pomp, rozdzielaczy, zaworów i siłowników. 

rodzaje filtrów w hydraulice

W układach hydraulicznych stosuje się kilka rodzajów filtrów, różniących się miejscem montażu, konstrukcją oraz dokładnością filtracji:

  • Filtry ssawne – montowane na przewodzie ssawnym pompy. Chronią ją przed większymi zanieczyszczeniami. Ponieważ zastosowanie filtra o niskiej gradacji może powodować opór przepływu, zazwyczaj stosuje się tu mniej dokładne wkłady filtracyjne;
  • Filtry powrotne – montowane na przewodach, którymi olej wraca do zbiornika. Zatrzymują zanieczyszczenia powstające podczas pracy elementów hydraulicznych, ograniczając ich ponowne przedostawanie się do obiegu. W takich aplikacjach zwykle stosuje się filtry niskociśnieniowe;
  • Filtry ciśnieniowe – instalowane w przewodach pracujących pod wysokim ciśnieniem, często bezpośrednio przed szczególnie wrażliwymi elementami, np. serwozaworami. Charakteryzują się wytrzymałą konstrukcją i mogą zapewniać bardzo dokładną filtrację;
  • Oddychacze – montowane na zbiornikach hydraulicznych. Oczyszczają powietrze dostające się do zbiornika podczas zmian poziomu oleju. W wersjach z materiałem osuszającym ograniczają również przenikanie wilgoci.

Osobnym rozwiązaniem jest tzw. filtracja bocznikowa, nazywana również dofiltrowywaniem oleju hydraulicznego. Polega na przepuszczaniu płynu przez dodatkowy układ filtracyjny, niezależny od podstawowej filtracji maszyny. Do tego celu wykorzystuje się często mobilne stacje filtracyjne, czyli tzw. wózki filtracyjne. Urządzenia te można podłączać do różnych instalacji, a olej jest wielokrotnie przepuszczany przez filtry aż do uzyskania wymaganej czystości. Takie rozwiązanie pozwala oczyszczać również olej hydrauliczny znajdujący się już w eksploatowanym układzie.

Po co filtrować płyny hydrauliczne?

Głównym celem filtracji jest ochrona elementów hydraulicznych przed uszkodzeniami powodowanymi przez zanieczyszczenia. W wielu podzespołach występują bardzo małe szczeliny pomiędzy współpracującymi powierzchniami. Ich wielkość może wynosić zaledwie kilka mikrometrów, czyli tysięcznych części milimetra. Cząstki stałe o podobnych rozmiarach mogą przedostawać się między te powierzchnie, powodując zarysowania, przyspieszone zużycie, a nawet zakleszczenie ruchomych części. Szczególnie wrażliwe są precyzyjne zawory regulacyjne, serwozawory oraz pompy hydrauliczne.

Zanieczyszczenia mogą pochodzić z różnych źródeł. Część dostaje się do układu z zewnątrz, np. podczas napełniania zbiornika, prac serwisowych lub przez nieszczelności. Inne powstają podczas eksploatacji maszyny, wskutek naturalnego zużywania się współpracujących elementów mechanicznych. Przykładem są drobiny metalu powstające podczas pracy kół zębatych pompy.

Właśnie dlatego filtracja w hydraulice siłowej powinna odbywać się na różnych etapach pracy instalacji. Filtry powrotne oczyszczają olej wracający do zbiornika, natomiast filtry ciśnieniowe mogą dodatkowo zabezpieczać szczególnie wrażliwe podzespoły. Z tego względu niezbędna jest regularna kontrola wkładów filtracyjnych i ich wymiana zgodnie ze wskazaniami czujników zanieczyszczenia lub zaleceniami producenta.

Kiedy filtrować olej hydrauliczny?

Nie każde pogorszenie jakości oleju hydraulicznego oznacza konieczność jego wymiany. Jeżeli problem dotyczy przede wszystkim obecności cząstek stałych, skutecznym rozwiązaniem może być dodatkowa filtracja. Jeżeli natomiast olej utracił swoje właściwości fizykochemiczne, samo oczyszczanie nie przywróci mu prawidłowych parametrów.

Filtracja jest uzasadniona przede wszystkim wtedy, gdy olej zachowuje odpowiednie właściwości eksploatacyjne, ale zawiera nadmierną ilość zanieczyszczeń stałych. Dotyczy to również nowego oleju hydraulicznego. Przed napełnieniem instalacji warto przepuścić go przez urządzenie filtracyjne, aby ograniczyć ryzyko wprowadzenia zanieczyszczeń już podczas pierwszego uruchomienia maszyny.

Dodatkowe dofiltrowywanie może być również potrzebne, gdy podstawowe filtry nie zapewniają wymaganej czystości płynu. Wspomniane wyżej wózki filtracyjne pozwalają wówczas wielokrotnie oczyszczać olej bez konieczności wymiany całej jego objętości.

Kiedy należy wymienić olej hydrauliczny?

Są sytuacje, w których filtracja cząstek stałych nie rozwiąże problemu i konieczna będzie wymiana oleju. Do najważniejszych należą:

  • Znaczne zanieczyszczenie wodą – woda może przedostawać się do instalacji przez nieszczelności, odpowietrzniki lub uszkodzoną chłodnicę wodno-olejową. Objawem jej obecności bywa zmętnienie oleju, powstawanie emulsji oraz nadmierne pienienie;
  • Przegrzanie oleju – długotrwała praca w zbyt wysokiej temperaturze przyspiesza degradację oleju i dodatków uszlachetniających. Jeżeli olej utracił swoje właściwości, sama filtracja nie przywróci jego prawidłowej jakości;
  • Starzenie i utlenianie oleju – podczas eksploatacji zachodzą procesy chemiczne prowadzące do pogorszenia właściwości płynu. Jednym ze wskaźników jest liczba kwasowa TAN (Total Acid Number), która pozwala oceniać zmiany kwasowości. Jej nadmierny wzrost względem wartości początkowej może świadczyć o konieczności wymiany oleju;
  • Utrata wymaganych parametrów eksploatacyjnych – jeżeli lepkość oleju zmieniła się poza dopuszczalny zakres lub doszło do degradacji dodatków, dalsza eksploatacja może prowadzić do przyspieszonego zużycia podzespołów.
Paweł Kudźma

,,Decyzję o wymianie oleju hydraulicznego warto poprzedzić analizą próbki oleju. Badanie może obejmować liczbę i wielkość cząstek stałych, zawartość wody, lepkość oraz liczbę kwasową TAN. Podczas wymiany oleju należy również zwrócić uwagę na czystość całego układu. Samo spuszczenie zużytego płynu nie usuwa osadów gromadzących się na dnie zbiornika ani zanieczyszczeń pozostających w przewodach. Dlatego w ramach prac serwisowych może być konieczne mechaniczne czyszczenie zbiornika i płukanie instalacji odpowiednim płynem.” – Paweł Kudźma, Kierownik ds. hydrauliki siłowej.

Paweł Kudźma

Kierownik ds. hydrauliki siłowej w Air-Com Pneumatyka Automatyka. Współpracuje z firmą od 2025 roku. Absolwent Politechniki Wrocławskiej. W Air-Com odpowiada za szeroko rozumianą hydraulikę siłową.

Podsumowanie

Nowy olej hydrauliczny nie zawsze jest wystarczająco czysty, a wymiana oleju nie zawsze jest konieczna, gdy jego jakość się pogarsza. To dwa istotne aspekty, które warto uwzględnić podczas eksploatacji układów hydraulicznych. Jeżeli problemem są wyłącznie zanieczyszczenia stałe, dodatkowa filtracja może przywrócić wymaganą czystość płynu bez konieczności jego wymiany.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy olej został przegrzany, uległ utlenieniu lub utracił właściwą lepkość. Wówczas nawet bardzo dokładne filtry nie przywrócą mu pierwotnych właściwości. Dlatego przed podjęciem decyzji o wymianie warto sprawdzić nie tylko zawartość zanieczyszczeń, ale również parametry fizykochemiczne oleju.

Regularna kontrola dotyczy też samych filtrów, bo zanieczyszczony wkład może ograniczać przepływ oleju, a otwarcie zaworu obejściowego sprawia, że płyn omija element filtracyjny. Sprawdzanie wkładów, analiza jakości oleju i odpowiednio dobrana filtracja pozwalają ograniczyć zużycie podzespołów oraz uniknąć awarii, których usunięcie bywa znacznie droższe niż prawidłowa obsługa układu hydraulicznego.

FAQ

Czy nowy olej hydrauliczny trzeba filtrować?

Tak, ponieważ nawet nowy olej może zawierać zanieczyszczenia stałe. Zaleca się filtrowanie go podczas napełniania układu hydraulicznego.

Czym jest filtracja bocznikowa?

To dodatkowa filtracja oleju hydraulicznego, prowadzona niezależnie od podstawowego układu filtracyjnego maszyny. Umożliwia wielokrotne oczyszczanie płynu bez konieczności jego wymiany.

Jakie są rodzaje filtrów hydraulicznych?

Do podstawowych rodzajów filtrów należą filtry ssawne, powrotne, ciśnieniowe oraz filtry oddechowe, czyli oddychacze montowane na zbiornikach hydraulicznych.

Kiedy należy wymienić olej hydrauliczny?

Gdy olej utracił wymagane właściwości, np. wskutek przegrzania, utleniania, degradacji dodatków lub nadmiernego zanieczyszczenia wodą, którego nie można skutecznie usunąć.

Jak sprawdzić, czy olej hydrauliczny nadaje się do dalszej eksploatacji?

Należy przeprowadzić analizę próbki oleju, uwzględniając m.in. zawartość cząstek stałych i wody, lepkość oraz liczbę kwasową TAN.

Karolina Kozak

Cześć, jestem Specjalistką ds. Content Marketingu w Air-Com Pneumatyka Automatyka. Odpowiadam za treści, które znajdziesz między innymi w bazie wiedzy oraz naszych mediach społecznościowych. Tłumaczę z języka technicznego ,,na ludzki" i staram się, aby nasze artykuły były zrozumiałe nie tylko dla ekspertów. Literówki drżą przede mną ze strachu:)