Spis treści
Wprowadzenie
Białe certyfikaty można otrzymać za poprawę efektywności energetycznej. Określa ona, jak skutecznie energia jest wykorzystywana do osiągnięcia określonego efektu, np. wyprodukowania produktu, wykonania pracy przez maszynę czy wytworzenia sprężonego powietrza. Jej poprawa oznacza uzyskanie takiego samego lub lepszego efektu przy mniejszym zużyciu energii. Właśnie to ocenia się w procesie wnioskowania o białe certyfikaty.
Efektywność energetyczna zależy nie tylko od dużych inwestycji w nowe linie produkcyjne – najczęściej można ją poprawić również w ramach istniejącego parku maszynowego. Stan techniczny urządzeń, sposób sterowania czy parametry pracy wpływają na ilość energii potrzebnej do prowadzenia procesu. To właśnie dlatego służby utrzymania ruchu mają zwykle największą wiedzę o rzeczywistym funkcjonowaniu urządzeń oraz występujących w nich stratach.
Czego dowiesz się z tego artykułu?
- Czym są białe certyfikaty i za jakie przedsięwzięcia można je otrzymać?
- Jak i kiedy należy rozpocząć proces pozyskiwania białych certyfikatów?
- Jaką rolę może odgrywać utrzymanie ruchu w procesie pozyskiwania białych certyfikatów?
- Jakie działania w zakładzie przemysłowym mogą prowadzić do oszczędności energii?
- Od jakiego poziomu oszczędności energii można ubiegać się o biały certyfikat?
Czym są białe certyfikaty?
Białe certyfikaty to potoczna nazwa świadectw efektywności energetycznej. Są one przyznawane za realizację przedsięwzięć, które pozwalają zmniejszyć zużycie energii w przedsiębiorstwie. Wydaje je Urząd Regulacji Energetyki (URE) na wniosek inwestora.
Certyfikat określa, ile energii firma może zaoszczędzić dzięki planowanej modernizacji. Może ona dotyczyć na przykład ograniczenia strat w instalacji sprężonego powietrza, zastosowania falowników, wymiany urządzeń na bardziej energooszczędne czy optymalizacji systemu HVAC.
Uzyskanie białego certyfikatu może przynieść przedsiębiorstwu dodatkową korzyść finansową. Ze świadectwami związane są bowiem prawa majątkowe, którymi można handlować na Towarowej Giełdzie Energii. Firma może więc zyskać podwójnie – zmniejszyć koszty dzięki niższemu zużyciu energii oraz uzyskać dodatkowe środki ze sprzedaży praw wynikających z certyfikatu. Nie każda modernizacja pozwala jednak otrzymać biały certyfikat. Przedsięwzięcie musi spełniać określone wymagania, a przewidywana oszczędność energii powinna zostać obliczona i odpowiednio udokumentowana.
Jak i kiedy można pozyskać białe certyfikaty?
Możliwość pozyskania białych certyfikatów należy przeanalizować przed rozpoczęciem przedsięwzięcia poprawiającego efektywność energetyczną. Pierwszym etapem jest zidentyfikowanie konkretnego przedsięwzięcia, które może przynieść mierzalną oszczędność energii. Następnie należy określić stan istniejący, zaplanować zakres zmian oraz obliczyć spodziewany efekt energetyczny.
Uwaga – tu liczy się kolejność działań. Biały certyfikat opiera się na tzw. efekcie zachęty. To znaczy, że o świadectwa mogą wnioskować tylko firmy, które dopiero planują realizację projektu efektywnościowego. Po rozpoczęciu przedsięwzięcia nie można już otrzymać certyfikatów.
Dlaczego utrzymanie ruchu ma duży wpływ na pozyskanie białych certyfikatów?
Dział utrzymania ruchu zazwyczaj nie odpowiada za formalne przygotowanie wniosku do URE. Może jednak odgrywać bardzo ważną rolę jeszcze o krok wcześniej – podczas identyfikowania przedsięwzięć oraz gromadzenia danych technicznych. Służby utrzymania ruchu znają rzeczywisty stan urządzeń i instalacji. Wiedzą, które maszyny pracują nieefektywnie, gdzie regularnie pojawiają się straty oraz jakie elementy wymagają modernizacji. Mogą również obserwować stopniowy wzrost zużycia energii, zwiększenie czasu pracy urządzenia czy pogorszenie jego wydajności.
Przy planowaniu większych prac technicznych warto oceniać je nie tylko pod kątem niezawodności, kosztów czy wydajności, ale także zadać pytanie: czy modernizacja pozwoli ograniczyć zużycie energii i czy tę oszczędność można zmierzyć? Jeśli na to pytanie odpowiedź brzmi ,,tak”, to jest szansa, że firma może ubiegać się o przyznanie białych certyfikatów. Służby utrzymania ruchu mogą w tym przypadku działać jako techniczne źródło informacji o projektach, które następnie mogą zostać przeanalizowane przez osobę odpowiedzialną za efektywność energetyczną lub zewnętrznego audytora.
Jakie działania UR może wskazać do białych certyfikatów?
Potencjalnych przedsięwzięć można szukać w różnych instalacjach produkcyjnych i pomocniczych. Jednym z takich obszarów są instalacje sprężonego powietrza.
,,Straty energii w instalacji sprężonego powietrza mogą wynikać m.in. z nadmiernego ciśnienia roboczego, nieszczelności, dużych spadków ciśnienia, niewłaściwego sterowania sprężarkami czy niedostosowania instalacji do rzeczywistego zapotrzebowania. Sprężone powietrze jest najdroższym z mediów w przedsiębiorstwie, a nieszczelności i błędy w wykonaniu instalacji bezpośrednio przyczyniają się do wzrostu kosztów. Gdy zredukujemy błędy efektywność wzrośnie.” – komentuje Mateusz Kowalski, Doradca Techniczny w dziale Instalacji w Air-Com Pneumatyka Automatyka.
Kolejnym obszarem są napędy elektryczne. Potencjalne przedsięwzięcia mogą obejmować wymianę silników na jednostki o wyższej sprawności, odpowiednie dopasowanie ich mocy lub zastosowanie przemienników częstotliwości pozwalających regulować pracę urządzenia zgodnie z aktualnym zapotrzebowaniem. Podobne możliwości występują w przypadku pomp i wentylatorów. Jeżeli urządzenie pracuje ze stałą wydajnością mimo zmiennego zapotrzebowania procesu, odpowiednia modernizacja układu sterowania może zmniejszyć zużycie energii.
W zakładzie może również występować potencjał odzysku energii odpadowej – szczególnie tam, gdzie w procesie występują wysokie temperatury (chemia, obróbka drewna, obróbka metali). Przykładem jest wykorzystanie ciepła powstającego podczas pracy sprężarek do ogrzewania pomieszczeń, przygotowania ciepłej wody lub wsparcia procesów technologicznych.
Od jakiej oszczędności energii można otrzymać biały certyfikat?
Nie każde działanie prowadzące do zmniejszenia zużycia energii pozwala uzyskać świadectwa. Jednym z warunków jest osiągnięcie odpowiednio dużej oszczędności – średniorocznie co najmniej 10 toe, czyli około 116,3 MWh energii.
Wartość oszczędności w systemie białych certyfikatów wyrażana jest w toe (tonne of oil equivalent), czyli tonach oleju ekwiwalentnego. Jest to jednostka umożliwiająca porównywanie różnych rodzajów energii.
1 toe = 41,868 GJ = 11,63 MWh
Czyli 1 MWh odpowiada około 0,08598 toe. W 2025 roku wydano 1130 świadectw o wartości 195 851,216 toe. To znaczy, że po sprzedaży na Towarowej Giełdzie Energii inwestorzy zyskali łącznie około 434 miliony złotych!
3 najwyższe wolumeny wydanych świadectw efektywności energetycznej według Sprawozdania z działalności Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki – 2025 rok.
Utrzymanie ruchu jako źródło danych
Do oceny efektu energetycznego potrzebne są dane opisujące pracę instalacji przed zmianą. Mogą to być m.in. informacje dotyczące mocy urządzeń, czasu pracy, obciążenia, ciśnienia, przepływu, temperatury, wydajności i zużycia energii. Dane mogą pochodzić z liczników energii, przepływomierzy, sterowników PLC, systemów SCADA oraz dokumentacji eksploatacyjnej. Im lepiej monitorowana jest instalacja, tym łatwiej określić punkt odniesienia i oszacować potencjalny efekt modernizacji.
Dobrym rozwiązaniem organizacyjnym jest więc wprowadzenie zasady, zgodnie z którą większe modernizacje techniczne przed rozpoczęciem są dodatkowo oceniane pod kątem oszczędności energii. Służby utrzymania ruchu identyfikują problem i dostarczają dane, natomiast audyt oraz formalną procedurę pozyskania białego certyfikatu mogą prowadzić osoby odpowiedzialne za energetykę lub wyspecjalizowany podmiot zewnętrzny.
Podsumowanie
Białe certyfikaty mogą stanowić dodatkową korzyść z przedsięwzięć, których efektem jest poprawa efektywności energetycznej. W zakładach przemysłowych potencjalne projekty mogą dotyczyć m.in. sprężonego powietrza, napędów, pomp, wentylatorów, automatyki, odzysku energii oraz modernizacji urządzeń produkcyjnych.
Utrzymanie ruchu zwykle nie odpowiada za formalne pozyskanie białych certyfikatów, ale może mieć duży wpływ na identyfikację przedsięwzięć, które warto pod tym kątem przeanalizować. Wiedza o rzeczywistym stanie instalacji oraz dostęp do danych eksploatacyjnych sprawiają, że UR może być ważnym uczestnikiem procesu poprawy efektywności energetycznej. Podstawą jest odpowiednio wczesna analiza. Zanim planowana modernizacja zostanie rozpoczęta, warto sprawdzić, czy prowadzi do mierzalnej oszczędności energii oraz czy może spełnić warunki uzyskania świadectwa efektywności energetycznej.
FAQ
Co to są białe certyfikaty?
Białe certyfikaty to świadectwa efektywności energetycznej przyznawane za przedsięwzięcia prowadzące do oszczędności energii.
Ile energii trzeba zaoszczędzić, aby otrzymać biały certyfikat?
Wymagana średnioroczna oszczędność wynosi co najmniej 10 toe, czyli około 116,3 MWh energii.
Czy można otrzymać biały certyfikat po rozpoczęciu inwestycji?
Nie, możliwość uzyskania białego certyfikatu należy przeanalizować i złożyć odpowiedni wniosek przed rozpoczęciem przedsięwzięcia.
Jak utrzymanie ruchu może pomóc w pozyskaniu białych certyfikatów?
UR może identyfikować potencjalne oszczędności energii oraz dostarczać dane techniczne potrzebne do oceny efektu energetycznego modernizacji.
Jakie modernizacje mogą kwalifikować się do białych certyfikatów?
Mogą to być m.in. modernizacje instalacji sprężonego powietrza, napędów, pomp i wentylatorów oraz rozwiązania umożliwiające odzysk energii.
